who was Ghamkhwar hayat; in brahvi

 

تحریر: غنا

خوش نا می نا نی مستاگر

خوش نامے  نا منزل

ننا راج ئنا غمخوار محمد خان ، قلمی پن غمخوار حیات ، ۲۵ مارچ ۱۹۷۵ ٕ  محلہ کلی مینگل نوشکی ٹی ودی مس۔ ابتدائ تعلیم بوائز ہائئ سکول نوشکی، مڈل و میٹرک ماڈل ھائی سکول بازار نوشکی و بوائز ڈگری کالج نوشکی ان ایف  اے و بی اے کرے۔ ۲۰۱۴  ان بوائز ڈگری کالج نوشکی ٹی بطور براہوئی نا لیکچرار لگا و داسا اسسٹنٹ پروفیسر خدمت کرسہ اسکا۔  اُ اولیکو وارکہ قلم ارفے تو  غزل اس لکھا ۔ اونا باوه  ہم شاعری کریکہ اونا حوصلہ افزائی و اُرتون مشاعره تیٹی شرکت کریکہ۔ ۱۹۹۵ ٹی اولیکو شاعری ہفت روزه ایلم ٹی شینک مس اونا اولیکو افسانه ہم اندا اداره شینک کرے ۔ موسیقی نا فیلڈ اٹی امو وخت متعارف مس کہ عالم مسرور اونا شعر اس خلک۔۲۰۰۴ ان باقاعده ہفت روزه تلار ٹی لکینگ شروع کرے۔

 اونا قلمی پن غمخوار اونا شخصیت تون جوان سُر کنگ اکا ۔ دا راج  ٕعلم دوست اتا ضرورت ارے۔ غمخوار اندن و  علم دوست اس اسکا۔ ارا وخت کہ اسلام آباد ٹی ادبی میلہ لگا کا اکثر وسائل نا قلت نا وجہ غان گزارش کنینگا کہ تینا خرچہ ٹی بابو۔ایلوفک انتوره کہ خرچہ تفسہ ولے غمخوار امر ہم کریکہ تینہ لمحہ ٰ بولی نا نمائندگی ٕ کریکہ ۔ زوت اتیٹی اسلام آباد ٹی ادبی میلہ اس لگا سوس وا غمخوار تینتون ہمراه اسہ کینسر نا گواچی مروکو ورنا اس کرے ارا شاعری نا میدان ٹی بلبلوکُ استار اس اسکا و دارے او تینا شاعری ا خوانا انده اونا زند انا آخری دیک اسور۔ غمخوار اوتان کلچر آکیڈمی و راسکو آدبی دیوان نا ہم حصہ اس اسکا ۔ علم انا باراوٹ او دن لکها کہ :

ہر گڑا علم اٹ  دوئ  مریک

آگہی ڈس اے خدا نا ضامن

اونا تحریر اک بلوچستان یونیورستٹی نا ریسرچ میگزین ، سہ مائی چراگ نوشکی، ماهانہ مہر نوشکی،  ماہانہ اشار سوراب، ہفت

 روزه پڑو جنگ اخبار، ان بیدس مختلف بلاگز اٹ ادبی تحریر اک شائع مسور۔ اونا دا واخت ۲۵ کتاب مونی بسونو۔

۔۔۔۔۔۔۔

مزید موجودہ کتاب و ابروکا کتاب اتا فہرست شامل ءِ معلومات نا خاطر:

غمخوار حیات نا شینک مروکا کتاب آک
نمبر شمار	کتاب نا پن	سرھال	شینک سال	شینکار ادارہ
1	اُست ئناسیخا	شاعری	2001ء	راسکوہ ادبی دیوان
2	چیدہ	افسانہ	2011ء	مہردر پبلی کیشنز
3	آجوئی دتر خوائک	براہوئی شاعری	2007ء	راسکوہ ادبی دیوان
4	وِرد	حمدیہ ونعتیہ کلام	2014ء	راسکوہ ادبی دیوان
5	خڑینک آتا سفر	شاعری	2015ء	مہردر پبلی کیشنز
6	ٹیمبو	انشائیہ	2015ء	براہوئی ادبی سوسائٹی
7	کسرمونی کاہک	نوشت  و کالم آک	2017	مہر در پبلی کیشنز
8	براہوئی متل آک	پٹ وپول	2017	ہائیر ایجوکیشن اسلام آباد
9	کنا داغستان (رسول حمزہ توف)	براہوئی ترجمہ	2018	سنگت اکیڈمی آف سائنسز
10	براہوئی اولسی کسہ غاک	پٹ وپول	2018	ہائیر ایجوکیشن اسلام آباد
11	مہروان	شاعری	2019	اوتان کلچر اکیڈمی
12	لٹ خانہ (ماما عبداللہ جان جمالدینی)	براہوئی ترجمہ	2020	آماچ ادبی دیوان
13	زند ،زندان اسے	افسانہ	2020	اوتان کلچر اکیڈمی نوشکے بلوچستان
14	رازِ حیات(مولانا وحیدالدین)	براہوئی ترجمہ PDF	2021	اوتان کلچر اکیڈمی نوشکے بلوچستان (پرنٹ پریس کن ہروک)
15	نوکاپ	شاعری	2022	اوتان کلچر اکیڈمی
16	گڈیکو تغ	افسانہ	2022	براہوئی ادبی سوسائٹی
17	کفایت کرار کڑدو گشاد	فن وشخصیت	2022	زند اکیڈمی نوشکے
18	ہانی کنا لمہ وطن(مبارک قاضی)	شاعری ترجمہ	2024	بلوچستان اکیڈمی تربت
19	گل گال(گل  خان نصیر)	شاعری ترجمہ	2024	بلوچی اکیڈمی
20	تہل تموک آ میل تہ رند اٹ(یارجان بادینی)	سفرنامہ براہوئی	2024	بلوچی لبزانکی دیوان
21	باز ہنینے دتر نا	شاعری	2025	اوتان کلچر اکیڈمی نوشکے بلوچستان
22	زَبو(گودی گوہر ملک)	افسانہ براہوئی ترجمہPDF	2026	اوتان کلچر اکیڈمی نوشکے بلوچستان(پرنٹ پریس کن ہروک)
23	دنان تا رکھ  وحفاظت (کتابچہ)	اولیکو جماعت کن براہوئی	2020	یوایس ایڈ پاکستان ریڈنگ پروجیکٹ
24	مُد ئنا رنگاک(کتابچہ)	اولیکو جماعت کن براہوئی	2020	یوایس ایڈ پاکستان ریڈنگ پروجیکٹ
25	پھل آتے کشکپہ(کتابچہ)	اولیکو جماعت کن براہوئی	2020	یوایس ایڈ پاکستان ریڈنگ پروجیکٹ

 

شینک کاری کن ہروکا غمخوار حیات نا کتاباک:

نمبر شمار	کتاب	سرحال
1	طوبے نا دروشم(ڈاکٹر عنبرین مینگل)	براہوئی  ترجمہ	شینکاری کن ہروک
2	بیرہ نیکہ	آزات نظم شاعری	شینکاری کن ہروک
3	گوریچ	شاعری	شینکاری کن ہروک
4	رابلد	تران وجاچ آک	شینکاری کن ہروک
5	لوز آتا رند اٹ	پٹ وپولی نوشتاک	شینکاری کن ہروک
6	براہوئی مزاحمتی شاعری ،پٹ و پولی جاچ 1839 تا2018	تحقیقی جائزہ ۔ایم فل  تیسس	شینکاری کن ہروک
7	دے آ بندغ آک( غسان کنفانی)	ناول براہوئی ترجمہ	شینکاری کن ہروک
8	سرونز (گلزار گچکی)	براہوئی ترجمہ	شینکاری کن ہروک
9	کُلیات حیات	کل شاعری مجموعہ تا جم	شینکاری کن ہروک
10	مڈی	براہوئی۔ بلوچی فوک کہانیوں کا اُردو ترجمہ	کتاب نا پٹ پول برجا ئے۔
11	انشائیہ تا ارٹمی کتاب	انشائیہ براہوئی	کتاب نا پٹ پول برجائے۔

 

پیغام 

اسے انٹرویو سے ٹی اوران اریفینگا نی تینا پُرستار اتے انت پیغام ایتنگ خواسہ او پارے کل محبت و مثبت سوچ ٰتخیر و بجاے ایلوفتہ نقص اتے کشینگان و تینا تہ اٹی زیات ان زیات خوبی پیدا کیر و دنو هیچ و کاریم اس کپیس کہ ایلوفتے تکلیف اس مرے و هیچ و بنداغ اسہ نسل،زبان یا مذاهب نا پن ٰ حقیر سمجھپس۔دا هیت اتیان ظاهر مریک  او امن و انسانیت انا پیروکار اس اسکا۔

 

 

امن اسے نا ڈهہ اکن مولا عاجز انگا دا دُعا اے بن خدا جان

خواست دار ان خواست گار اُن بن خدایا

امن اسے نا ڈهہ اکن  مولا عاجز انگا دا دُعا اے بن خدایا

یا الٰہی امن عطا دا سر زمین آ

یا الٰہی امن عطا دا گل زمین آ

یا الٰہی امن خوانا خلق و شار آ

یا الٰہی امن عطا دا دیار آ

یا الٰہی امن خوانا کوداک اتے کن

یا الٰہی امن خوانا دا چنا تے کن

یا الٰہی امن عطا جیجا کن دا

یا الٰہی امن عطا لمحہ  تے کن دا

یا الٰہی امن خوانا هر گڑا کن

یا الٰہی دوک توروکو دُعا کن

یا الٰہی امن خوانا زندا غاتے کن

یا الٰہی امن عطا نی بندغ اتے

یا الٰہی امن خوانا زندگی کن

یا الٰہی امن خوانا هر گُل کن

یا الٰہی امن خوانا بندغی کن

یا الٰہی امن خوانا سنگتی کن

یا الٰہی امن خوانا التجا ٹی

یا الٰہی امن خوانا هر دُعا ٹی

یا الٰہی مُر کرک خون و فساد اے

یا الٰہی بین سر کا نپاد اے

یا الٰہی در پریشانی تے داکا

یا الٰہی نن کے کر نی زند اے آسان

یا الٰہی امن خوانا دا وطن کن

یا الٰہی امن خوانا دا چمن کن

کر قبول غمخوار اسے نا نی دعُا تے

عاجز آ بن نی التجا تے

یا الٰہی امن کا ہستی ہر جاه

یا الٰہی عطا امن نی صوب و بیگاه

یا الٰہی امن خوانا نوشکے کن

یا الٰہی امن خوانا کل  آ ڈهے کن

عاجز انگا دا دعا اے بن خدایا

خواست دار اُن خواست گار اُن بن خدایا

 

 

UNESCO

۲۰۰۹ ٹی اسے رپورٹ اس جاری کریر اراٹی براہوئی اے امو زبان اتیٹی شامل کریر ارا تے ختم منینگ نا خطره لاحق ءِ  

غمخوار انبار انگا علم دوست اک تینا قومی فریضه سمجھ اسہ براہوئی نا ہر پہلو ٹی کاریم کریر تاکہ هیچ و گوشہ اس خالی سلپ،و پدان بروکاک دا دے مون مُستی دیر۔او اندن تینا راج انا غنخوار اس اسکا

دا حیاتے غم کنوک غمخوار اسے

دادے بس غم تا سہوک اس پوه مریک۔

۔او شاعر، افسانه نگار،ترجمه نگار،کالم نویس، تحیقیق و تنقید کروک ،انشایه نویس اس اسکا۔ اونا انشایہ غاتیٹی بلو پیغام اسورامر کہ:

بندغی

اسہ دے سیاه کوه نا خل تیان اینگ اسہ بد حال اگڑی پوش نت شاپاد سردرا پترو آ نک بارن آ جوڑ تیتون ملاس و بینگن با پست خلوک ؤ بندغ اس خناٹ ارفیٹ دیر اُس

نا حال انتے دن ٕ ؟

پارے ای بندغی (انسانیت) اُٹ کنے نما شار انا بندغ آک دا حال آ سر کرینو۔

ایلم

استو خلق آ بے وس اسینا مار خلینگا دا کا ایکا مخلوق سیال و قریب آک بزرگ و معتربر ،سرکار، ارفیر اوڑان کہ نیتون کس انا دشمنی یا تنازعہ اس ارے.؟

پارے دشمن کنے اف بہر حال ایلم ارے کنے !

وطن نا درد

درے نن شہید اس تغ اٹی بس کنے ارفے امر ٕ وطن نا حال؟

پاریٹ بہ کہ وطن نا حالت آک بھاز خرابُ ہر نیمہ خاخری  ءِ۔۔۔۔۔۔ حالیت جوان مننگ تو اف پین خراب مننگ ءِ

راج سم تا گواچی مس و مننگ ءِ ۔۔۔۔۔۔

ضمیر آک بہا مسر ع مننگ ءُ۔۔۔۔۔۔۔

ہُر کہ پین انت وڑ مرے

پارے گڑا داسکان نم کنا وجود نا ہمو دڑد ءِ انگہ پُہ متنُرے ہرا دڑد کہ کنے مرک اکن درے۔۔۔۔۔؟

مُستی کاریم

غمخوار نا اسے بلو خواہش اس  اسکا کہ براہوئی ٰ گوگل ٹرانسلیٹ اٹی شاغنگے اُرکن و لوظ اتا مجموعہ اے اسٹ اے رائئ کرے ولے دا کاریم نا ہیچ و ڈس اس افک۔ و براهوئی ۔ ڈیو

brahui.dev 

ایپ اٹی ہم بلو کمک کار اس اسکا۔ دن کن ننا ہیسٹورین ڈاکٹر فاروق بلوچ پارے کا نوشکے نا ڈغار ٹی لائبریری ارے ولے دارے میوزیم نا کمی اے ۔ اندا وڑ غمخوار نا ہم خواہش اسکا کہ نوشکے ٹی تاریخی مقام اسے اوتان اندا پن اے اسے میوزیم اس نوشکے ٹی جوڑ مرے۔

او تینا ڈغار نوشکے کن باز مہر کریکہ انون کہ او لکها :

بہشت اے لمہ نا دهرتی ڈغار زیبا غا نوشکل نا

زیبا غا خلق ئنا ریکاک برور پردیس اٹی یاد اک

شہادت

۱۶ مئی ۲۰۲۶ ءِ انا دا خاک نا مہروان انا ،دا غمخوار  گواچی مس ڈهہ نا ظلم انا مس دانشوار اتا نسل کشی تحریک نا شکار۔ موٹر سائیکل سوار اس مینگل قبرستان نا رئی آ چوکی نا مون آ سُم شلا و ننا ڈھہ انا غم تے کنوک آ غمخوار اے شهید کرے۔ مس کُل راج سوگ وار۔ ہر اسٹ منا اونا قربانی تے ،اونا امو مُست انا شعر اک مسور تازه ،اونا  ہر خُلوک آ لوظ اک پوسکن۔ پاریکہ ہرا بندغ نا پن ٕ اسے کتاب اس مس و کسپک واقعی او نا لوظ اک اونا یاد اتے ختم منینگ کہ الیپسہ۔غمخوار نا شعر اسے :

 

شام  ٕ غم تارتار مننگے

ہر اُست سوگ وار مننگے

اُشنگ کے  خلق  ءِ سے اُمید اتا

تہو شمع تون یار مننگے

چاوه عیسیٰؑ بننگے دنیا ٹی

اہتمام تخت  ءِ دار مننگے

" دامن ءِ  پُر کا خاک ءِ  صحراغان

فنا اینو ڈغار مننگے "

" نت تخا دیر اُستا توبے نا

آسمان کل تہار مننگے"

بروکا وخت باز خرین مرو

ننے آ ذند خرین مننگے

راست گوئی نا جرم اٹ غمخوار

نا حیات اینو سنگ سار مننگے۔

 

 

 

 

 

 

غمخوار کن شعر اس

تہار ا نن تیتٹ رژن اسے راہشونی کروکا

نی غمخوار راه اسے اُس بالاد اے انوکا

نی حیاتی زنده تا ابد نا شهیدی

نی اس علم انا پیکر نی لمحہ ڈغار نا شہدائی

غنا۔